कमी खपाच्या मालाचा आढावा घेताना शेल्फवर पडून असलेला माल आणि ग्राहकांनी अलीकडे खरेदी केलेला माल यांची तुलना केली जाते. त्यानंतर प्रत्येक संशयास्पद वस्तूसाठी पुढील स्पष्ट कृती ठरवली जाते. आणखी एक पुरवठादार ऑर्डर देण्यापूर्वी, प्रमाण बदलणे अजून शक्य असतानाच हा आढावा सुरू करा. या मार्गदर्शकात छोट्या दुकानासाठी कार्यपत्रक, सोडवलेले उदाहरण आणि Yojika मध्ये वापरायचे अहवाल दिले आहेत.
आताच तपासणी करण्याचे एक समयोचित कारण आहे: CGCA बिहार सरकारच्या सुट्टीच्या यादीत धनत्रयोदशी 06/11/2026 आणि दिवाळी 08/11/2026 रोजी दाखवली आहे. सणासाठी माल खरेदी करण्यापूर्वी त्या प्रसंगासाठी राखून ठेवलेला माल आणि नेहमीच्या विक्रीतील, बराच काळ न विकलेला माल वेगळा करा.
तुलनात्मक आकड्यांसह कमी खपाच्या मालाचा आढावा सुरू करा
आटोपशीर गट निवडा: आकाराने मोठ्या वस्तू, अलीकडे मोठ्या प्रमाणात खरेदी केलेल्या वस्तू किंवा ज्या उत्पादनांची पुन्हा ऑर्डर देणार आहात ती. मागील चार पूर्ण आठवड्यांसारखा स्पष्ट विक्री कालावधी वापरा. ही तुम्ही निवडलेली कामाची मर्यादा आहे; कमी खपाच्या मालाची सार्वत्रिक व्याख्या नाही.
प्रत्येक वस्तूसाठी पुढील माहिती लिहा:
| नोंद | ती महत्त्वाची का आहे |
|---|---|
| उत्पादनाचे अचूक नाव आणि पॅकचा आकार | सारख्या नावांमुळे वेगवेगळे आकार किंवा प्रकार लक्षात येत नाहीत |
| हाताशी असलेले विक्रीयोग्य प्रमाण आणि मोजणीची तारीख | सॉफ्टवेअरमधील शिल्लक प्रत्यक्ष शेल्फवरील मालाशी पडताळावी लागते |
| निवडलेल्या कालावधीत विकलेली निव्वळ युनिट्स | परताव्यामुळे आकडा कमी होऊ शकतो; विक्री असामान्यपणे कमी दिसल्यास ते तपासा |
| वस्तू उपलब्ध झाल्याची तारीख | दोन दिवस मांडलेली वस्तू आणि चार आठवडे मांडलेली वस्तू यांची योग्य तुलना होऊ शकत नाही |
| माहीत असलेल्या ऑर्डर, हंगाम किंवा मांडणीतील अडचण | केवळ कमी विक्रीतून कारण समजत नाही |
| पुढील कृती आणि आढाव्याची तारीख | या यादीमुळे तुमचा पुढील खरेदीचा निर्णय बदलला पाहिजे |
प्रत्येक वस्तूच्या साठा आणि विक्रीसाठी एकच एकक वापरा. गरज असल्यास कार्टनचे नगांमध्ये रूपांतर करा. पाकिटे, किलोग्रॅम आणि बाटल्या एका प्रमाणात जोडण्याऐवजी प्रत्येक ओळीचे स्वतंत्र मूल्यमापन करा.
दैनंदिन कामकाजाचा व्यापक आढावा घेण्यासाठी छोट्या दुकानातील साठा व्यवस्थापन मार्गदर्शक पाहा. हा आढावा आधीपासून शेल्फची जागा आणि खरेदीसाठीचे पैसे अडकवून ठेवणाऱ्या साठ्यावर लक्ष केंद्रित करतो.
सोडवलेले उदाहरण: पुण्यातील दुकानातील दोन उत्पादने
मीना 27/10/2026 रोजी दुकान उघडण्यापूर्वी पुण्यातील तिच्या घरगुती वस्तूंच्या दुकानाची तपासणी करत आहे, अशी कल्पना करा. तिचा विक्री कालावधी 29/09/2026–26/10/2026 म्हणजे 28 दिवसांचा आहे. हे काल्पनिक नियोजन आकडे आहेत; ही ग्राहकाची कथा किंवा नमुना करचलन नाही.
सुरुवातीला तिच्याकडे 60 साठवणुकीचे डबे होते, त्यानंतर आणखी माल आला नाही आणि तिने 4 विकले. कोणताही परतावा, नुकसान किंवा इतर समायोजन नसल्याने 60 − 4 = 56 डबे शिल्लक आहेत. तिला 25/10/2026 रोजी 40 भेटवस्तू पिशव्याही मिळाल्या; त्यांपैकी अद्याप एकही विकली गेलेली नाही.
सोप्या तुलनेसाठी ती GST वगळून गृहीत धरलेली खरेदी किंमत वापरते:
| वस्तू | सध्याचा साठा | कालावधीतील निव्वळ विक्री | प्रति युनिट गृहीत किंमत | साठा × किंमत |
|---|---|---|---|---|
| साठवणुकीचे डबे | 56 | 4 | ₹80 | ₹4,480 |
| भेटवस्तू पिशव्या | 40 | 0 | ₹12 | ₹480 |
| एकूण नियोजन मूल्य | — | — | — | ₹4,960 |
गणित असे आहे: 56 × ₹80 = ₹4,480, अधिक 40 × ₹12 = ₹480. खरेदी किमतीची ही तुलना म्हणजे विक्रीतून मिळणाऱ्या रकमेचा अंदाज किंवा औपचारिक साठा मूल्यांकन नाही.
डब्यांच्या अलीकडील विक्रीगतीनुसार उरलेला माल विकण्यासाठी 56 ÷ 4 = 28 दिवसांचे 14 कालावधी लागतील. हा आणखी खरेदी करण्यापूर्वी तपासणी करण्याचा संकेत आहे, भाकीत नाही: मागणी बदलू शकते. मीना प्रस्तावित पुनःऑर्डर थांबवते आणि डबे सहज दिसतात का व त्यांची किंमत स्पष्ट आहे का, हे तपासते.
या कालावधीत भेटवस्तू पिशव्या फक्त दोन व्यापारी दिवस उपलब्ध होत्या आणि त्या आगामी सणासाठी घेतल्या होत्या. ती त्यांना “हंगामी राखीव” असे चिन्हांकित करते आणि पुढील आढाव्यासाठी 10/11/2026 निवडते. शून्य विक्रीने साठ्याला भागल्यास उपयोगी साठा-कालावधीचा अंदाज मिळणार नाही.
पुरवठादाराचे ठिकाण आणि पुरवठ्याचे ठिकाण दोन्ही महाराष्ट्रात असलेल्या तिच्या नेहमीच्या करपात्र स्थानिक विक्रीला CGST आणि SGST लागू होतात; CBIC च्या पुरवठा FAQ मधील प्रश्न 85 या तत्त्वाला दुजोरा देतो. बिल करण्यापूर्वी सध्याचे उत्पादन वर्गीकरण आणि दर gst.gov.in वर किंवा आपल्या CA कडून खात्री करून घ्या. वरील कार्यपत्रकात GST ची गणना केलेली नाही.
प्रत्येक वस्तूसाठी व्यवहार्य पुढील कृती ठरवा
नोंदींनी समर्थित असलेली सर्वात छोटी उपयुक्त कृती निवडा:
- पुढील खरेदी थांबवा: पुरेसा साठा शिल्लक आहे आणि आणखी ऑर्डर करण्याइतकी ठोस नवी मागणी नाही.
- मांडणी सुधारा: विक्रीयोग्य माल दिसत नाही, शेल्फवरील लेबल अस्पष्ट आहे किंवा उपलब्ध आकार ग्राहकांच्या नजरेत येत नाही.
- हंगामी राखीव साठा ठेवा: लवकरच उपयोग होण्याची विश्वासार्ह शक्यता आहे; त्याचा पुन्हा आढावा कधी घ्यायचा ते लिहा.
- पुरवठादाराला परतावा किंवा बदलाबद्दल विचारा: माल हलवण्यापूर्वी किंवा पैसे परत मिळतील असे गृहीत धरण्यापूर्वी पुरवठादाराच्या अटी निश्चित करा.
वस्तूची स्थिती स्वतंत्रपणे तपासा. खराब किंवा कालबाह्य मालासाठी स्वतंत्र हाताळणीचा निर्णय आवश्यक आहे; तो चांगल्या शेल्फवर हलवणे हा उपाय नाही. समायोजन नोंदवण्यापूर्वी सवलत, परतावा किंवा राइट-ऑफवरील सध्याची GST पद्धत आपल्या CA कडून खात्री करून घ्या.
कोण कृती करणार आणि कधीपर्यंत करणार, याची नोंद करा. “पुढील आठवड्यात डबे तपासा” यापेक्षा “डब्यांची पुढील ऑर्डर थांबवा; 03/11/2026 रोजी विक्री आणि मांडणीचा आढावा घ्या” हे अधिक उपयुक्त आहे.
तुलनेसाठी Yojika चा वस्तू अहवाल वापरा
Reports > Item & Stock > Sales & purchase by items उघडा आणि विक्री कालावधी निवडा. प्रत्येक संबंधित ओळीतील विक्रीचे प्रमाण आणि सध्याचा साठा यांची तुलना करा. निवडलेल्या कालावधीत कोणतीही हालचाल झाली नसली, तरी शून्यापेक्षा जास्त साठा असलेल्या वस्तू यादीत दिसत राहतात.
तारीख कालावधी विक्री आणि खरेदी नियंत्रित करतो; सध्याचा साठा नेहमी आत्ताच्या स्थितीनुसार असतो. आज मागील महिन्याची विक्री पाहिल्याने साठ्याचा रकाना मागील महिन्याची अंतिम शिल्लक दाखवत नाही. आढाव्याच्या तारखेसह अहवाल जतन करा आणि त्याच्या शेजारी प्रत्यक्ष शेल्फ मोजणी लिहा.
अहवालात परतावे हालचालीच्या आकड्यांमध्ये निव्वळ केले जातात. एखादी ओळ विचित्र वाटल्यास हालचाली तपासण्यासाठी Item फिल्टरसह Stock detail वापरा. वस्तूचे मूळ एककही तपासा: एकत्रित अहवालात एककाचा रकाना नाही आणि त्यातील प्रमाणांच्या बेरजेत वेगवेगळी एकके मिसळू शकतात. या आढाव्यासाठी प्रत्येक ओळ स्वतंत्रपणे वापरा.
तुम्ही अहवाल CSV, PDF किंवा Excel मध्ये निर्यात करू शकता आणि कृतीविषयक नोंदी वेगळ्या कार्यपत्रकात ठेवू शकता. या नियमित कामासाठी विक्री नोंदी आणि साठ्याचे आकडे उपलब्ध ठेवायचे असतील, तर Yojika ची बिलिंग आणि साठा वैशिष्ट्ये व परवाना पर्याय पाहा. एका शेल्फपासून सुरुवात करा आणि पुढील पुरवठादार ऑर्डरमध्ये बदल होतो का ते तपासा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
छोट्या दुकानात कमी खपाचा माल कसा ओळखायचा?
प्रत्येक वस्तूचा सध्या विक्रीयोग्य असलेला साठा आणि ठरावीक कालावधीतील तिची विक्री यांची तुलना करा. ती वस्तू प्रत्यक्षात किती काळ विक्रीसाठी उपलब्ध होती आणि हंगामी मागणी, खराब मांडणी किंवा नोंदींचा अभाव यामुळे विक्री कमी दिसते आहे का, हे तपासा.
शून्य विक्री म्हणजे ती वस्तू मृत साठा आहे का?
नाही. नुकतीच आलेली वस्तू किंवा आगामी सणासाठी राखून ठेवलेला माल यांची अलीकडे विक्री झालेली नसू शकते. पुढील खरेदी थांबवण्याचा निर्णय घेण्यापूर्वी माल आल्याची तारीख, त्याची स्थिती आणि अपेक्षित मागणी तपासा.
अलीकडे हालचाल नसलेल्या पण साठ्यात असलेल्या वस्तू Yojika दाखवू शकते का?
होय. Reports > Item & Stock > Sales & purchase by items या अहवालात निवडलेल्या कालावधीत कोणतीही हालचाल नसली, तरी सध्याचा साठा शून्यापेक्षा जास्त असलेल्या वस्तू दिसतात. तारीख कालावधी फक्त विक्री आणि खरेदीला लागू होतो; सध्याचा साठा नेहमी आत्ताच्या स्थितीनुसार असतो.
कमी खपाच्या प्रत्येक वस्तूवर सवलत द्यावी का?
आधी मांडणी, किंमत, वस्तूची स्थिती आणि ग्राहकांची मागणी तपासा. पुढील ऑर्डर थांबवणे किंवा पुरवठादाराशी मान्य केलेल्या परताव्याबाबत बोलणे अधिक योग्य ठरू शकते; कोणत्याही सवलती किंवा परताव्यावरील सध्याची GST पद्धत आपल्या CA कडून खात्री करून घ्या.