ਕਿਰਾਨਾ ਸਾਮਾਨ ਲਈ HSN ਕੋਡ ਉਹ ਸਟੈਂਡਰਡ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਕੋਡ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ GST ਬਿੱਲ ‘ਤੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਜੋ
ਸਹੀ ਟੈਕਸ ਦਰ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ — ਜਿਵੇਂ, ਚੌਲ ਦਾ ਕੋਡ 1006 ਹੈ, ਖੰਡ ਦਾ 1701 ਹੈ, ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ
1507–1517 ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਇੱਕ “ਕਿਰਾਨਾ” ਕੋਡ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਹਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਡ ਹੁੰਦਾ
ਹੈ। ਇਹ ਗਾਈਡ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਰਾਨਾ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੋਡਾਂ ਦੀ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ
ਸਾਰਣੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ HSN ਕੋਡ GST ਦਰ ਕਿਵੇਂ
ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਰਾਨਾ ਸਾਮਾਨ ਲਈ HSN ਕੋਡ: ਆਮ ਕੋਡ
HSN (Harmonised System of Nomenclature) ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਟੇਪਲ ਆਈਟਮਾਂ ਚੈਪਟਰ 10 (ਅਨਾਜ) ਅਤੇ ਚੈਪਟਰ 11 (ਮਿਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਡਕਟ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੈਕੇਜਡ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅੱਗੇ ਦੇ ਚੈਪਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਕੋਡ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਆਮ ਕਿਰਾਨਾ ਕਾਊਂਟਰ ‘ਤੇ ਰੋਜ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦਰ ਵਾਲੇ ਕਾਲਮ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤਕ ਸਮਝੋ — 2025 ਦੇ GST ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਬਿੱਲ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਆਈਟਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ ਪੱਕੀ ਕਰੋ (ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨੋਟ ਦੇਖੋ)।
| ਆਈਟਮ | HSN ਕੋਡ | ਆਮ GST ਦਾਇਰਾ (ਪੱਕਾ ਕਰੋ) |
|---|---|---|
| ਚੌਲ | 1006 | ਪ੍ਰੀ-ਪੈਕੇਜਡ ਅਤੇ ਲੇਬਲਡ ਨਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਅਕਸਰ nil* |
| ਕਣਕ | 1001 | ਪ੍ਰੀ-ਪੈਕੇਜਡ ਅਤੇ ਲੇਬਲਡ ਨਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਅਕਸਰ nil* |
| ਕਣਕ ਦਾ ਆਟਾ | 1101 | ਪ੍ਰੀ-ਪੈਕੇਜਡ ਅਤੇ ਲੇਬਲਡ ਨਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਅਕਸਰ nil* |
| ਦਾਲਾਂ | 0713 | ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵੇਚਣ ‘ਤੇ ਅਕਸਰ nil* |
| ਖੰਡ | 1701 | 5% |
| ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ (ਸੂਰਜਮੁਖੀ, ਮੂੰਗਫਲੀ, ਆਦਿ) | 1507–1517 | 5% |
| ਚਾਹ | 0902 | 5% |
| ਕੌਫ਼ੀ | 0901 | 5% |
| ਦੁੱਧ (ਤਾਜ਼ਾ / UHT) | 0401 | ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ UHT ਦੁੱਧ nil* |
| ਲੂਣ | 2501 | Nil |
| ਬਿਸਕੁਟ | 1905 | ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ ਪੱਕੀ ਕਰੋ* |
| ਨਮਕੀਨ / ਭੁਜੀਆ / ਮਿਕਸਚਰ | 2106 | ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ ਪੱਕੀ ਕਰੋ* |
| ਏਰੇਟਿਡ / ਸਾਫ਼ਟ ਡਰਿੰਕਸ | 2202 | ਵੱਧ ਸਲੈਬ — ਪੱਕਾ ਕਰੋ* |
| ਨਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਾਬਣ | 3401 | ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ ਪੱਕੀ ਕਰੋ* |
| ਟੂਥਪੇਸਟ | 3306 | ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ ਪੱਕੀ ਕਰੋ* |
*ਕੋਈ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਆਈਟਮ ਟੈਕਸਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਕਸਰ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੀ-ਪੈਕੇਜਡ ਅਤੇ ਲੇਬਲਡ ਹੈ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਵੇਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ 2025 ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਨੇ ਕਈ ਆਈਟਮਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਾ ਲਗਾਓ — ਹਰ ਆਈਟਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ cbic.gov.in ‘ਤੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ CA ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਲਓ। ਸਾਡਾ ਸਾਥੀ ਲੇਖ ਕਿਰਾਨਾ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ‘ਤੇ GST ਦਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਲੈਬਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤੁਹਾਡੀ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ HSN ਕੋਡ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਅੰਕ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?
ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਾ ਕੋਡ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਲੋੜ ਤੁਹਾਡੇ ਟਰਨਓਵਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ (CBIC ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ 78/2020):
| ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਾ ਟਰਨਓਵਰ | ਲੋੜੀਂਦੇ HSN ਅੰਕ |
|---|---|
| ₹5 ਕਰੋੜ ਤੱਕ | 4 ਅੰਕ (B2B ਇਨਵੌਇਸਾਂ ‘ਤੇ) |
| ₹5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ | 6 ਅੰਕ |
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਰਾਨਾ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਟੇਲ ਦੁਕਾਨਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ₹5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ
ਬਿੱਲ ‘ਤੇ 4-ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਕੋਡ — ਚੌਲ ਲਈ 1006, ਖੰਡ ਲਈ 1701 — ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ
ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਇਨਵੌਇਸ ਫ਼ਾਰਮੈਟ ਫਾਈਨਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋੜ
gst.gov.in ‘ਤੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ CA ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਕਰੋ।
HSN ਕੋਡ GST ਦਰ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ
HSN ਕੋਡ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੇਬਲ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਇਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਧਿਸੂਚਿਤ GST ਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ
ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ “ਖੰਡ” ਨੂੰ 1701 ਨਾਲ ਟੈਗ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕੋਡ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦਰ ਵੀ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਲਈ ਕੋਡ ਸਹੀ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਦਰ ਸਹੀ ਰੱਖਣਾ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਹੈ: ਗ਼ਲਤ ਕੋਡ ਚੁਣੋਗੇ ਤਾਂ ਗ਼ਲਤ ਟੈਕਸ ਲੱਗੇਗਾ,
ਜੋ ਰਿਟਰਨ ਭਰਨ ਵੇਲੇ ਮਿਸਮੈਚ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਹਨਾਂ ਆਈਟਮਾਂ ‘ਤੇ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਲੈਬਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਨਾਜ ਬਨਾਮ ਉਹੀ ਅਨਾਜ ਪ੍ਰੀ-ਪੈਕੇਜਡ ਅਤੇ ਲੇਬਲਡ, ਜਾਂ ਸਾਦੇ ਬਿਸਕੁਟ ਬਨਾਮ ਸਨੈਕ ਮਿਕਸਚਰ। ਕੋਡ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਰ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ
ਮੀਨਾ ਮਦੁਰਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਵਿਜ਼ਨ ਸਟੋਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਕ-ਇਨ ਗਾਹਕ (ਉਹ ਵੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ) ਇਹ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ:
| ਆਈਟਮ | HSN | ਮਾਤਰਾ | ਟੈਕਸਯੋਗ ਵੈਲਿਊ | GST 5% |
|---|---|---|---|---|
| ਖੰਡ | 1701 | 2 kg @ ₹45 | ₹90.00 | ₹4.50 |
| ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਤੇਲ | 1512 | 1 L @ ₹140 | ₹140.00 | ₹7.00 |
- ਟੈਕਸਯੋਗ ਵੈਲਿਊ = ₹90 + ₹140 = ₹230.00
- ਕੁੱਲ GST @ 5% = ₹4.50 + ₹7.00 = ₹11.50
- ਇਹ ਇੱਕ ਇੰਟਰਾ-ਸਟੇਟ ਵਿਕਰੀ ਹੈ (ਗਾਹਕ ਉਸੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ), ਇਸ ਲਈ 5% ਵੰਡ ਕੇ CGST 2.5% = ₹5.75 ਅਤੇ SGST 2.5% = ₹5.75 ਬਣਦਾ ਹੈ।
- ਇਨਵੌਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ = ₹230.00 + ₹5.75 + ₹5.75 = ₹241.50, ਰਾਊਂਡ ਹੋ ਕੇ ₹242 (ਰਾਊਂਡ-ਆਫ਼ +₹0.50)।
ਜੇ ਮੀਨਾ ਇਹੀ ਆਰਡਰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਭੇਜਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੰਟਰ-ਸਟੇਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ: CGST/SGST ਵੰਡ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕੋ IGST 5% = ₹11.50 ਲਾਈਨ ਬਣਦੀ — ਕੁੱਲ ਫਿਰ ਵੀ ₹241.50 ਰਹਿੰਦਾ। ਗਾਹਕ ਦੀ ਥਾਂ-ਸਪਲਾਈ (place of supply) ਹੀ ਵੰਡ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ; HSN ਕੋਡ ਅਤੇ ਦਰਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀਆਂ।
ਹਰ ਬਿੱਲ ‘ਤੇ HSN ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਸਹੀ ਰੱਖਣਾ
ਤੁਸੀਂ ਕਾਗਜ਼ ‘ਤੇ HSN ਸੂਚੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਹਰ ਬਿੱਲ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੋਡ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਊਂਟਰ ‘ਤੇ ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਕੋਡ, ਤੁਹਾਡੇ ਟਰਨਓਵਰ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਅਤੇ CGST/SGST-ਜਾਂ-IGST ਦੀ ਵੰਡ, ਇਹ ਸਭ ਹਰ ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Yojika ਭਾਰਤੀ ਛੋਟੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਆਫ਼ਲਾਈਨ-ਫ਼ਸਟ GST ਬਿਲਿੰਗ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਆਈਟਮ ਦਾ HSN ਕੋਡ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੈੱਟ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਡ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਂ-ਸਪਲਾਈ ਮੁਤਾਬਕ ਟੈਕਸ ਦੀ ਵੰਡ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — A4, A5 ਜਾਂ ਥਰਮਲ ਰਸੀਦ ‘ਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਡੇਟਾ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ PC ‘ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਕੀ-ਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਫ਼ੀਚਰਸ ਪੇਜ ‘ਤੇ ਦੇਖੋ।
- ਜਾਂ Yojika ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ ਅਤੇ 14 ਦਿਨ ਮੁਫ਼ਤ ਅਜ਼ਮਾਓ।
GST ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਹੋ? ਸਾਡੀ GST invoice format for small shops ਗਾਈਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
ਇਹ ਲੇਖ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਟੈਕਸ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ। HSN ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ GST ਦਰਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ gst.gov.in / cbic.gov.in ‘ਤੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ CA ਤੋਂ ਪੱਕੀ ਕਰੋ।