SAC କୋଡ୍ ହେଉଛି ସେହି ସଂଖ୍ୟା ଯାହା GST କୁ କହିଥାଏ ଆପଣ କେଉଁ ସେବା ବିକ୍ରି କଲେ — ଏହା ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା HSN କୋଡ୍ ର ସେବା ସଂସ୍କରଣ। ଯଦି ଆପଣ ଏକ ମରାମତି କାଉଣ୍ଟର, ଏକ ଦର୍ଜି ଦୋକାନ, ଏକ ସେଲୁନ୍ କିମ୍ବା ଏମିତି କୌଣସି ଦୋକାନ ଚଳାନ୍ତି ଯାହା ଏକ ସେବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚାର୍ଜ କରେ, ତେବେ ଆପଣ ବିଲର ସେବା ଲାଇନରେ ଏକ SAC କୋଡ୍ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଗାଇଡ୍ ବୁଝାଇଥାଏ ଯେ GST ବିଲରେ ସେବା ପାଇଁ SAC କୋଡ୍ କ’ଣ, ଆପଣଙ୍କ ଦୋକାନକୁ କେତେ ଅଙ୍କ ଦରକାର, ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ସାଧାରଣ କୋଡ୍, ଏବଂ ଏକ ବିଲରେ HSN ଓ SAC ଏକାଠି ଦେଖାଉଥିବା ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉଦାହରଣ।
SAC କୋଡ୍ କ’ଣ?
SAC ର ଅର୍ଥ Services Accounting Code (ସେବା ଆକାଉଣ୍ଟିଂ କୋଡ୍)। HSN କୋଡ୍ ଯେମିତି ସାମଗ୍ରୀକୁ
ବର୍ଗୀକୃତ କରେ, ଏହା ସେହିଭଳି ଏକ ସେବାକୁ ବର୍ଗୀକୃତ କରେ। GST ଅଧୀନରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସେବା Chapter 99
ତଳେ ଆସେ, ତେଣୁ ଏକ SAC କୋଡ୍ ସବୁବେଳେ 99 ରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ତା’ପରେ ଆଉ ଚାରିଟି ଅଙ୍କ ଆସେ ଯାହା ସଠିକ୍
ସେବାକୁ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ କରେ
(cbic.gov.in ରେ ଦର ଓ କୋଡ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଟିପ୍ପଣୀ ଦେଖନ୍ତୁ)।
ଛଅଟି ଅଙ୍କକୁ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ:
- 99 — ଏହା ଏକ ସେବା (Chapter 99)।
- ପରବର୍ତ୍ତୀ 2 ଅଙ୍କ — ବ୍ୟାପକ ଗୋଷ୍ଠୀ (“heading”)।
- ଶେଷ 2 ଅଙ୍କ — ସେହି ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସେବା।
ତେଣୁ 998714 କୁ ଏମିତି ପଢ଼ାଯାଏ: ଏକ ସେବା (99), ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ-ଓ-ମରାମତି (87) ତଳେ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ
ପ୍ରକାର ମରାମତି (14) ପାଇଁ। ଅଧିକାଂଶ ଛୋଟ ଦୋକାନ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ କେବଳ ପ୍ରଥମ ଚାରିଟି ଅଙ୍କ ହିଁ ଦରକାର
ପଡ଼ିବ — ଏହା ଉପରେ ଆଗକୁ ଅଧିକ।
GST ବିଲରେ ଆପଣଙ୍କୁ କେତେ SAC ଅଙ୍କ ଦରକାର?
ଆପଣଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ପୂରା ଛଅ ଅଙ୍କ ଛାପିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଦରକାରୀ ସଂଖ୍ୟାଟି ଆପଣଙ୍କ ଗତ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷର ସାମଗ୍ରିକ ଟର୍ଣ୍ଓଭର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ (Notification 78/2020 – Central Tax ଅଧୀନରେ 1 April 2021 ରୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ନିୟମ):
| ଟର୍ଣ୍ଓଭର (ଗତ FY) | ବିଲରେ SAC ଅଙ୍କ |
|---|---|
| ₹5 କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ | B2B ବିଲରେ 4 ଅଙ୍କ; B2C (walk-in) ବିକ୍ରି ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ |
| ₹5 କୋଟିରୁ ଅଧିକ | ସମସ୍ତ ବିଲରେ 6 ଅଙ୍କ |
ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ କିରାଣା, ମରାମତି କିମ୍ବା ଦର୍ଜି ଦୋକାନ ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିରେ ଆରାମରେ ଆସେ, ତେଣୁ ବିଲରେ 9987
ଭଳି ଏକ 4-ଅଙ୍କ heading ଯଥେଷ୍ଟ। ନିୟମ ଓ ସୀମା ବଦଳେ, ତେଣୁ ଏହା ସେଟ୍ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବର୍ତ୍ତମାନର
ସ୍ଥିତି gst.gov.in ରେ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ CA ଙ୍କ ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।
ଛୋଟ ସେବା ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ସାଧାରଣ SAC କୋଡ୍
ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସେହି ବ୍ୟାପକ 4-ଅଙ୍କ heading ଯାହା ଏକ ଛୋଟ ଭାରତୀୟ ଦୋକାନ ସବୁଠାରୁ ବେଶୀ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ। ସଠିକ୍ 6-ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଡ୍ ବାଛନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହାର ଦର cbic.gov.in ରେ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ — GST 2.0 ଅନେକ ସେବା ଦରକୁ 22 September 2025 ରୁ ସଂଶୋଧନ କରିଛି, ତେଣୁ ପୁରୁଣା ଅଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
| ସେବା | SAC heading |
|---|---|
| ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ମରାମତି ଓ ସ୍ଥାପନା (ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ, ଉପକରଣ, ଯାନବାହନ) | 9987 |
| ଜବ୍ ୱାର୍କ — ଦର୍ଜି, ସିଲାଇ, ଗ୍ରାହକଙ୍କ ନିଜ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ କାମ | 9988 |
| ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟ, କେଟରିଂ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ସେବା | 9963 |
| କେଶ ସଜ୍ଜା, ସେଲୁନ୍ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ | 9997 (99972) |
| ନିର୍ମାଣ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କାମ | 9954 |
| ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହାୟତା / ବିବିଧ ସେବା | 9985 / 9997 |
ମନେ ରଖନ୍ତୁ ଯେ ଏକ SAC କେବଳ କହେ ସେବାଟି କ’ଣ; ଏହା ନିଜେ ଟିକସ ଦର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ ନାହିଁ। ଦରଟି ସେହି ସେବା ପାଇଁ GST ଦର ସୂଚୀ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୁଏ, ଏଥିପାଇଁ ଉପରୋକ୍ତ କୋଡ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଦର ବିନା ଦେଖାଯାଇଛି — ସବୁବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଦର ଖୋଜନ୍ତୁ।
ସେହି ଏକ ବିଲରେ HSN ଓ SAC: ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉଦାହରଣ
ଅନେକ ଛୋଟ ଦୋକାନ ଏକ ପାର୍ଟ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଫିଟ୍ କରିବା ପାଇଁ ଚାର୍ଜ କରନ୍ତି। ଦୁଇଟି ହିଁ ଏକ ବିଲରେ ଆସେ — ସାମଗ୍ରୀ ଲାଇନ ଏକ HSN କୋଡ୍ ବହନ କରେ, ସେବା ଲାଇନ ଏକ SAC କୋଡ୍ ବହନ କରେ।
ମୀନା ତାମିଲନାଡୁର କୋଏମ୍ବାଟୁରରେ ଏକ ଉପକରଣ ମରାମତି ଦୋକାନ ଚଳାନ୍ତି। ଜଣେ ଗ୍ରାହକ ଏକ ମିକ୍ସର-ଗ୍ରାଇଣ୍ଡର ଆଣନ୍ତି। ମୀନା ଏକ କ୍ୟାପାସିଟର (ଏକ ସ୍ପେୟାର ପାର୍ଟ) ବଦଳାନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ମରାମତି ମଜୁରୀ ଚାର୍ଜ କରନ୍ତି। ଗ୍ରାହକ ମଧ୍ୟ ତାମିଲନାଡୁରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହା ଏକ ଇଣ୍ଟ୍ରା-ଷ୍ଟେଟ୍ (ରାଜ୍ୟ ଭିତରର) ବିକ୍ରି — GST ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧା ହିସାବରେ CGST + SGST ରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଉଦାହରଣ ପାଇଁ ଉଭୟ ଲାଇନ 18% ରେ ଟିକସ ଲାଗୁ ବୋଲି ଧରି ନିଅନ୍ତୁ (ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଦର cbic.gov.in ରେ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ):
| ଲାଇନ | କୋଡ୍ | ପ୍ରକାର | କରଯୋଗ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ |
|---|---|---|---|
| କ୍ୟାପାସିଟର (ସ୍ପେୟାର ପାର୍ଟ) | HSN 8532 | ସାମଗ୍ରୀ | ₹200 |
| ମରାମତି ମଜୁରୀ | SAC 9987 | ସେବା | ₹800 |
- ମୋଟ କରଯୋଗ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ = ₹200 + ₹800 = ₹1,000।
- ଇଣ୍ଟ୍ରା-ଷ୍ଟେଟ୍, ତେଣୁ 18% CGST 9% = ₹90 ଏବଂ SGST 9% = ₹90 ରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ।
- ବିଲ ମୋଟ = ₹1,000 + ₹90 + ₹90 = ₹1,180।
ଯଦି ସେହି ମରାମତି କେରଳ (ଇଣ୍ଟର-ଷ୍ଟେଟ୍) ର ଜଣେ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ବିଲ କରାଯାଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଆପଣ CGST/SGST ବିଭାଜନ ବଦଳରେ ଏକକ IGST 18% = ₹180 ଚାର୍ଜ କରନ୍ତେ — ମୋଟ ତଥାପି ₹1,180, ଯାହା ଏକ IGST ଲାଇନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। କେଉଁଟି ଲାଗୁ ହେବ ତାହା କ୍ରେତାଙ୍କ ସପ୍ଲାଇ ସ୍ଥାନ (place of supply) ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୁଏ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର କୋଡ୍ ଖୋଜିବା ବିନା ଏହା କରିବା
ଏକ ମିଶ୍ରିତ ବିଲର କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଅଂଶ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲାଇନ ପାଇଁ ସଠିକ୍ HSN କିମ୍ବା SAC ଏବଂ ସଠିକ୍ ଦର ମନେ ରଖିବା, ତା’ପରେ ଟିକସକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ କରିବା। ବିଲିଂ ସଫ୍ଟୱେୟାର ଠିକ୍ ସେଥିପାଇଁ ହିଁ ଅଛି।
Yojika ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ଛୋଟ ଦୋକାନ ପାଇଁ ଅଫଲାଇନ୍-ଫାର୍ଷ୍ଟ GST ବିଲିଂ ସଫ୍ଟୱେୟାର। ଆପଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଇଟମ୍ କିମ୍ବା ସେବାକୁ ଥରେ ସେଭ୍ କରନ୍ତି — ଏହାର HSN କିମ୍ବା SAC କୋଡ୍ ଓ ଦର ସହିତ — ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଲ ଏହାକୁ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରେ, ତେଣୁ କୋଡ୍ ଏବଂ CGST/SGST କିମ୍ବା IGST ବିଭାଜନ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଚିନ୍ତା ନକରି ସଠିକ୍ ରହେ। ଆପଣ 22 ଟି ସରକାରୀ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଯେକୌଣସିଟିରେ A4, A5 କିମ୍ବା ଏକ ଥର୍ମାଲ ରସିଦ ପ୍ରିଣ୍ଟରକୁ ପ୍ରିଣ୍ଟ କରିପାରିବେ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟ ତଥ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ନିଜ PC ରେ ରହେ।
- ଫିଚର୍ ପେଜ୍ ରେ କ’ଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ତାହା ଦେଖନ୍ତୁ।
- ସରଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ମୂଲ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ।
- କିମ୍ବା Yojika ଡାଉନଲୋଡ୍ କରନ୍ତୁ ଏବଂ 14 ଦିନ ପାଇଁ ମାଗଣା ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।
ବିଲ କୋଡ୍ ପାଇଁ ନୂଆ? ଆମର କିରାଣା ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ HSN କୋଡ୍ ଗାଇଡ୍ ସହିତ ସାମଗ୍ରୀ ଆଡ଼ୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛୋଟ ଦୋକାନ ପାଇଁ GST ବିଲ ଫର୍ମାଟ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧ ସାଧାରଣ ସୂଚନା, ଟିକସ ପରାମର୍ଶ ନୁହେଁ। GST ଦର, କୋଡ୍ ଓ ସୀମା ବଦଳେ — ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି gst.gov.in କିମ୍ବା cbic.gov.in ରେ, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ CA ଙ୍କ ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।