एक क्रेडिट लिमिट म्हणजे एका ग्राहकाने काही रक्कम फेडण्याआधी तुम्ही त्याला जास्तीत जास्त किती उधारी वागवू द्यायला तयार आहात, तेवढी रक्कम. ग्राहकासाठी क्रेडिट लिमिट सेट करायला प्रत्येकी काही सेकंदच लागतात, आणि त्यामुळे तुमचा बिलिंग स्क्रीन तुम्हाला काउंटरवरच इशारा देऊ शकतो — एखादी विक्री एखाद्या नियमित ग्राहकाचे खाते तुम्हाला परवडेल त्यापलीकडे गुपचूप नेण्याआधी. ती कशी सेट करायची, बिल तिच्यापलीकडे गेल्यावर काय होते, आणि योग्य आकडा कसा निवडायचा हे या मार्गदर्शनात दाखवले आहे.
क्रेडिट लिमिट का महत्त्वाची, विशेषतः सणासुदीच्या हंगामात
उधारी हळूहळू गळत जाते. एक बिल उधारीवर, मग आणखी एक, आणि महिनाअखेरीस एक जवळचा नियमित ग्राहक तुमच्या अंदाजापेक्षा कितीतरी जास्त देणे लागतो. सणासुदीच्या गर्दीत — नवरात्रीपासून दिवाळीपर्यंत — गिऱ्हाईक आणि उधारी दोन्ही वाढतात, आणि काउंटरवरच्या व्यक्तीला मनातल्या मनात चालू बेरीज तपासायला वेळच नसतो.
क्रेडिट लिमिट ती तपासणी तुमच्या डोक्यातून काढून स्क्रीनवर आणते. कमाल मर्यादा तुम्ही एकदाच ठरवता; सॉफ्टवेअर प्रत्येक बिल तिच्याशी ताडून पाहते.
काळजी घेण्याचे आणखी एक कारण आहे. उधार विक्रीवर तुम्हाला सहसा GST आत्ताच भरावा लागतो, ग्राहक पैसे देतो तेव्हा नव्हे. मालासाठी पुरवठ्याची वेळ (time of supply) साधारणतः इनव्हॉइसची तारीख असते, त्यामुळे पैसे अजून ग्राहकाच्या खात्यावरच असले तरी तो कर त्या महिन्याच्या रिटर्नवर येतो (सध्याचा नियम cbic.gov.in वर किंवा तुमच्या CA कडून पक्का करून घ्या). त्यामुळे न फेडलेली उधारी तुम्हाला दुहेरी महागात पडू शकते — माल तर गेलाच आणि GST देखील देय झाला. एक मर्यादा हा धोका आटोक्यात ठेवते.
Yojika मध्ये क्रेडिट लिमिट कशी सेट करावी
ही मर्यादा पार्टी (ग्राहक) वर असते, बिलावर नाही:
- साइडबारमध्ये Parties उघडा आणि ग्राहक उघडा (किंवा नवीन जोडण्यासाठी New party दाबा).
- ग्राहकाच्या तपशिलात Credit limit हे फील्ड शोधा.
- त्यांना जेवढे देणे लागू द्यायला तुम्ही तयार आहात, तेवढी रक्कम टाका — समजा ₹20,000.
- Save दाबा.
दोन खास मूल्ये लक्षात ठेवण्यासारखी आहेत:
- रिकामे सोडा → कोणतीही मर्यादा नाही. Yojika या ग्राहकावर कधीही इशारा देत नाही. पूर्णपणे विश्वासू पार्टीसाठी किंवा नेहमी रोख देणाऱ्यासाठी हे वापरा.
- ₹0 ठेवा → सर्व उधारी बंद. कोणतीही थकबाकी “मर्यादेपलीकडे” ठरते, त्यामुळे प्रत्येक उधार बिलावर इशारा येतो. फक्त रोखीवरच सेवा द्यायच्या असलेल्या तात्पुरत्या गिऱ्हाईकासाठी उपयुक्त.
ही मर्यादा नोंदवलेल्या ग्राहकाला लागू होते. निनावी तात्पुरत्या गिऱ्हाईकाची पार्टी नोंद नसते आणि म्हणून मर्यादाही नसते — ज्या नियमित ग्राहकांचे खाते तुम्ही खरोखर सांभाळता, त्यांच्यासाठीचे हे साधन आहे.
बिलिंगच्या वेळी काय होते
एकदा ग्राहकाला क्रेडिट लिमिट लागली की, तुम्ही बिल जतन करताना Yojika प्रत्येक नवीन बिल त्यांच्या थकबाकीशी ताडून पाहते. ती विक्री त्यांना मर्यादेच्या पलीकडे नेणार असेल, तर आधी एक Credit limit warning दाखवते. मग तुम्ही निवडता:
- Proceed — बिल तरीही जतन करा (हा ग्राहक तुम्ही ओळखता; तुम्ही परवानगी द्याल).
- Cancel — मागे जा, म्हणजे तुम्ही आधी काही रक्कम घेऊ शकता किंवा ऑर्डर कमी करू शकता.
ती इशारा देते, थांबवत नाही — निगेटिव्ह स्टॉकसाठी Yojika जो शांत, इनलाइन दृष्टिकोन वापरते तोच. निर्णय तुमच्याकडेच राहतो; सॉफ्टवेअर फक्त तुम्हाला कधीही अचानक धक्का बसणार नाही एवढेच पाहते.
थकबाकी मर्यादेपलीकडे गेली की त्यांच्या स्टेटमेंटवरही त्यांना खूण दिसते, त्यामुळे तुम्ही त्यांचे बिल करत नसतानाही ताणलेल्या ग्राहकाला ओळखता येते.
एक उदाहरण सोडवून
सुरेश हा एक छोटा कंत्राटदार आहे जो नागपूर, महाराष्ट्र येथील एका हार्डवेअरच्या दुकानातून उधारीवर माल घेतो. दुकानदार त्याची क्रेडिट लिमिट ₹20,000 ठेवतो. सध्या सुरेशची थकबाकी ₹16,500 आहे.
आज तो सिमेंट आणि फिटिंग्ज घेतो — करपात्र मूल्य ₹3,000. ही महाराष्ट्रातील विक्री आहे, त्यामुळे 18% दराने GST CGST ₹270 + SGST ₹270 असा विभागला जातो (दर उदाहरणादाखल दाखवला आहे — सध्याचा दर cbic.gov.in वर पक्का करून घ्या), आणि बिलाची एकूण रक्कम अशी:
₹3,000 + ₹270 + ₹270 = ₹3,540
जर सुरेशने हे सगळे उधारीवर घेतले, तर त्याची नवीन थकबाकी होईल:
₹16,500 + ₹3,540 = ₹20,040
ही त्याच्या ₹20,000 मर्यादेपलीकडे आहे — ₹40 ने — त्यामुळे Yojika Credit limit warning दाखवते. आता दुकानदाराकडे खरी निवड आहे: थकबाकी मर्यादेखाली आणण्यासाठी थोडी रक्कम घ्या, ऑर्डर विभागा, किंवा Proceed दाबा कारण हा सुरेश आहे आणि ₹40 म्हणजे काहीच नाही. काहीही असो, महिनाभराने ही रक्कम ओलांडल्याचे कुणाला उशिरा कळणार नाही.
योग्य मर्यादा निवडणे
कोणताही अधिकृत आकडा नाही — क्रेडिट लिमिट हा तुमचा धोक्याचा निर्णय आहे, GST चा नियम नाही. छोट्या दुकानांसाठी उपयोगी पडणाऱ्या काही सवयी:
- नव्या चेहऱ्यासाठी कमी सुरुवात करा. लहान मर्यादा, किंवा ₹0 (फक्त रोख), जोपर्यंत ते काही बिले वेळेवर फेडत नाहीत.
- बुडाली तरी परवडेल तेवढीच ठेवा. ग्राहक गायब झाला तर सर्वात वाईट परिस्थिती काय, तसे या मर्यादेकडे पाहा.
- नोंदीच्या आधारे हळूहळू वाढवा. वेळेवर फेडणारे जास्त मर्यादा मिळवतात; उशिरा फेडणाऱ्याची मर्यादा कमी करता येते.
- सणासुदीच्या हंगामानंतर आढावा घ्या. तेव्हाच थकबाकी फुगते; शांत महिन्यांसाठी मर्यादा नव्याने ठरवण्याची हीच योग्य वेळ.
Yojika कशी मदत करते
Yojika हे भारतीय छोट्या दुकानांसाठी ऑफलाइन-फर्स्ट GST बिलिंग सॉफ्टवेअर आहे, आणि उधारीवरचे नियंत्रण त्यात आतूनच बसवलेले आहे — वरून जोडलेले नाही:
- प्रत्येक ग्राहकासाठी क्रेडिट लिमिट, आणि बिलिंगच्या वेळी इशारा (इशारा, कधीही थांबवणे नाही).
- प्रत्येक पार्टीसाठी चालू थकबाकी आणि संपूर्ण स्टेटमेंट, त्यामुळे कोण किती देणे लागते हे तुम्हाला नेहमी कळते — पाहा थकबाकी आणि स्टेटमेंट.
- ज्याचे खाते ताणले जात आहे अशा ग्राहकाला हळुवार आठवण करून देण्यासाठी एका टॅपने पेमेंट रिमाइंडर.
तुमचे ग्राहक खातेवही तुमच्याच PC वर राहते — खाजगी, ऑफलाइन, तुमचे.
- features पानावर काय समाविष्ट आहे ते पाहा.
- Yojika डाउनलोड करा आणि 14 दिवस मोफत वापरून पाहा.
देणी मागोवा घेण्याचे मोठे चित्र हवे आहे? वाचा तुमचे उधार खाते डिजिटल पद्धतीने कसे सांभाळावे, आणि ते रोजच्या विक्री अहवालाच्या सवयी सोबत जोडा म्हणजे उधारी कधीही नजरेआड होणार नाही.
हा लेख सर्वसाधारण माहिती आहे, कर सल्ला नाही. GST चे नियम आणि दर बदलत असतात — सध्याची स्थिती gst.gov.in वर किंवा तुमच्या CA कडून पक्की करून घ्या.